تحقيق مناط تحقيق مناط در اصطلاح ، بررسى يك موضوع از جهت حكم و علّت آن است . اصوليين اجتهاد مجتهد در شناخت علّت حكم را « مناط » گويند . « 1 » اهل سنّت معتقدند : اجتهاد در شناخت علّت حكم سه قسم است : 1 - تحقيق مناط . 2 - تخريج مناط . 3 - تنقيح مناط . 1 - تحقيق مناط : شوكانى در تعريف تحقيق مناط مىگويد : تحقيق مناط اين است كه همه اتفاق داشته باشند بر عليت وصفى كه نص شارع آن را بيان كرده باشد يا اجماع برآن شده باشد ، آنگاه مجتهد كوشش كند براى پيدا كردن آن علّت در موارد ديگر . « 2 » مثلا مىدانيم علّت قبول شهادت ، عدالت شاهد است . بنابراين قاضى بايد تحقيق كند كه آيا شاهد عادل است يا نه ؟ برخى معتقدند كه اين قسم اجتهاد را نبايد داخل در قياس دانست ، زيرا اين اجتهاد ، تنها در مقام تشخيص موضوعات خارجى است ، نه تشخيص علّت حكم در فرع ، و اين قبيل اجتهاد ، مورد قبول و اتفاق همه‌ى مسلمين است . « 3 » 2 - تخريج مناط : هرگاه شارع حكمى را نسبت به موضوعى بيان كند ، بدون تصريح بر علّت آن و مجتهد وصفى را پيدا كند و آن را علّت حكم اصل پندارد به خيال تناسب

--> ( 1 ) اصول الفقه خضرى ، ص 332 . ( 2 ) ارشاد الفحول ، ص 222 . ( 3 ) الاصول العامه ، ص 314 .